Sneller dan verwacht is door het kabinet besloten om de compensatieregeling transitievergoeding (zowel bij ontslag na twee jaar arbeidsongeschiktheid, als bij bedrijfsbeëindiging vanwege pensionering of overlijden van de werkgever ), volledig af te schaffen met ingang van 1 januari 2027. Dit betekent dat het wetsvoorstel dat intussen in behandeling is bij de Tweede Kamer niet langer (eerst) beperkt is tot grote werkgevers, maar dat de compensatieregelingen ook direct zullen worden afgeschaft voor kleine(re) werkgevers. Het kabinet heeft daartoe het wetsvoorstel dat het vorige kabinet al had opgesteld aangepast. Op 29 mei jl. is een Nota van Wijziging naar de Tweede Kamer gestuurd.
Als gevolg van de afschaffing van de compensatieregelingen, zullen werkgevers niet meer in aanmerking komen voor compensatie van de transitievergoeding als het dienstverband van een werknemer na twee jaar arbeidsongeschiktheid wordt beëindigd of wordt beëindigd door bedrijfsbeëindiging vanwege overlijden of pensionering van de werkgever.
Eerdere inwerkingtreding
Oorspronkelijk zou de afschaffing per 1 januari 2027 enkel gelden voor grote werkgevers en zou volledige afschaffing pas ingaan per 1 januari 2028. Nu is besloten om de afschaffing voor alle werkgevers – ook de kleinere – door te voeren per 1 januari 2027. Volgens het kabinet zou het onwenselijk zijn wanneer de compensatieregelingen eerst een jaar zou worden beperkt tot kleine werkgevers om deze vervolgens kort daarna alsnog af te schaffen. Dit zou een onnodige last vormen voor de uitvoering. “UWV zou dan voor maar een korte periode een volledig nieuwe systematiek en werkwijze moeten implementeren, om dit kort daarna weer af te schaffen. Het samenvoegen van beide trajecten heeft tot gevolg dat het volledig afschaffen van de compensatieregelingen eerder dan de in het coalitieakkoord genoemde datum van 1 januari 2028 zal plaatsvinden. De voorziene inwerkingtredingsdatum van het wetsvoorstel is 1 januari 2027.”, aldus het kabinet in de toelichting op de Nota van Wijziging.
Slapende dienstverbanden
De afschaffing van de regelingen kan voor veel onduidelijkheid gaan zorgen, nu de Nota van Wijziging van het kabinet geen helderheid verschaft over de verschuldigdheid van de transitievergoeding bij een slapend dienstverband na afschaffing van de compensatieregelingen. Slapende dienstverbanden zijn dienstverbanden van langdurig arbeidsongeschikte werknemers, voor wie de loondoorbetalingsverplichting van doorgaans 104 weken is geëindigd, maar waarvan de arbeidsovereenkomst in stand wordt gehouden, onder meer om te voorkomen dat de werkgever bij beëindiging daarvan de wettelijke transitievergoeding moet betalen. Na invoering van de compensatieregeling werd deze handelwijze door de Hoge Raad in de Xella-beschikking als ontoelaatbaar aangemerkt. Juist omdat de werkgever toch gecompenseerd werd.
Nu gaat deze compensatie dus mogelijk geheel afgeschaft worden, maar blijven de werknemers bij wie na twee jaar arbeidsongeschiktheid de loondoorbetalingsplicht vervalt, recht houden op een transitievergoeding. De vraag is dan ook of werkgevers per 1 januari 2027 nog wel verplicht kunnen worden om de (slapende) dienstverbanden van langdurig arbeidsongeschikte werknemers te beëindigen, dan wel of dit juist opnieuw gaat leiden tot slapende dienstverbanden.
Aan de andere kant zou de keerzijde van een slapend dienstverband kunnen zijn dat de opbouw van wettelijke vakantiedagen van de arbeidsongeschikte werknemer doorloopt en deze door de werkgever op enig moment uitbetaald zouden moeten worden. Over dit onderwerp heerst – gezien de tegenstrijdige rechterlijke uitspraken – onduidelijkheid en daarom zijn er prejudiciële vragen gesteld aan de Hoge Raad.
Overgangsrecht: compensatie mogelijk tot 1 januari 2027
Compensatie voor betaling van de transitievergoeding bij langdurige arbeidsongeschiktheid blijft mogelijk voor gevallen waarin de dag na het verstrijken van de twee jaar arbeidsongeschiktheid, is gelegen voor de inwerkingtreding van de nieuwe wet. Dit geldt ook voor gevallen waarin door een loonsanctie van UWV de loondoorbetalingsverplichting doorloopt in het derde ziektejaar. Gelet op de beperkte tijd die resteert tot 2027, is het dus zaak om zo snel mogelijk in kaart te brengen voor welke werknemers nog compensatie zou kunnen worden aangevraagd.
De Nota van Wijziging introduceert ook overgangsrecht voor het aanvragen van compensatie voor het betalen van de transitievergoeding bij bedrijfsbeëindiging wegens overlijden of pensioen van de werkgever vanwege het vervallen van die compensatiemogelijkheid. Het voorgestelde overgangsrecht regelt dat compensatie mogelijk blijft voor gevallen waarin de dag waarop het eerste verzoek, dat heeft geleid tot toestemming voor het ontslag door UWV of tot ontbinding van de arbeidsovereenkomst door de rechter, is ingediend, is gelegen voor inwerkingtreding van het wetsvoorstel.
Afronding
Ondanks dat het kabinet met de Nota van Wijziging heeft geprobeerd bepaalde bezwaren weg te nemen, zal afschaffing van de compensatieregelingen nog steeds tot de nodige vragen leiden. Het is aannemelijk dat door afschaffing van de regelingen de rechtspraak weer aan zet zal zijn op het gebied van de slapende dienstverbanden.
Eerst zal de Tweede Kamer en daarna de Eerste Kamer zich nog gaan buigen over het wetsvoorstel. We zullen u op de hoogte houden van de ontwikkelingen.
