Uit artikel 3:4 van de Awb volgt dat de nadelige gevolgen van een besluit voor een belanghebbende niet onevenredig mogen zijn in verhouding tot de met het besluit te dienen doelen. Sinds de ‘Harderwijk uitspraak’ van 2 februari 2022 dienen zowel bestuursorganen als de rechter deze onevenredigheid te beoordelen aan de hand van de geschiktheid, de noodzakelijkheid en de evenwichtigheid van het besluit.
Bij toepassing van de Wet Bibob is van belang dat artikel 3, vijfde lid, van de Wet Bibob bepaalt dat de weigering of intrekking van een vergunning mag plaatsvinden als die evenredig is met de mate van gevaar.
Sinds de ‘Harderwijk uitspraak’ bestond onduidelijkheid over de vraag hoe de evenredigheidstoets van artikel 3:4 van de Awb zich verhoudt tot de evenredigheidstoets in de wet Bibob. Met name was onduidelijk of beide toetsen naast elkaar konden bestaan, of dat voorrang moest worden gegeven aan één van de toetsen (waarbij dan de evenredigheidstoets in de Wet Bibob een beperktere reikwijdte zou hebben).
In haar uitspraak van 20 mei 2026 (ECLI:NL:RVS:2905) heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State aan alle onduidelijkheid een einde gemaakt. De Afdeling heeft in deze uitspraak het volgende overwogen:
“Bij het antwoord op de vraag of de weigering of intrekking van een vergunning op grond van de wet Bibob evenredig is, spelen de geschiktheid, noodzaak en evenwichtigheid van de weigering of intrekking een rol. Dit zijn dezelfde elementen als bij de toetsing aan artikel 3:4, tweede lid van de Awb (zie de uitspraak van de Afdeling van 2 februari 2022 …)”
Overigens maakt de Afdeling in haar uitspraak direct duidelijk dat zowel de geschiktheid als de noodzakelijkheid van een weigering of intrekking in beginsel uit de Wet Bibob volgen. Zwaartepunt van de evenredigheidstoets zal dus vooral liggen in de beoordeling van de evenwichtigheid van de weigering of intrekking. Daarbij moeten dan de individuele gevolgen van het besluit worden betrokken.
De door de Afdeling met deze uitspraak gegeven duidelijkheid omtrent de evenredigheidstoets draagt bij aan de rechtsbescherming van belanghebbenden die geconfronteerd worden met een (voorgenomen) weigering of intrekking van een vergunning op grond van de Wet Bibob.
